گروه فرهنگی «سراج24»-مرتضی اسماعیل دوست: اکران فیلم «پات» فرصتی دست داد تا به سینمای مستقل به عنوان سینمایی متفاوت از حیث تفکری و مالی نظر بدوزیم و در عین حال این گزاره را مطرح سازیم که لزوما هر فیلمی که بتواند از قابلیت های تکنولوژیک جهان امروز بهره ای مفید برده و اثری ارزان را به تولید برساند، می تواند توام با نوآوری و خلاقیت و ارزش های فنی باشد؟ آن چه مسلم است اولین لازمه هر اثری که برچسب هنری را در پیشانی اش دارد، این است که دارای مولفه های آن هنر در ساختار و فرم بیانی اش باشد و نمی توان به هر شکلی غیرمماس با مولفه های آن هنر به اشتراک مفاهیم درونی خود برای مخاطبان پرداخت. بدیهی است که هنر جولانگاهی از بیان عقاید و فرم های متنوع و نامحدود آدمی آغشته به عالم هنرمندی است و تجربه گرایی در عالم هنر از نگارش متن تا ساخت فیلم و طراحی انواع آثار خلاقانه لحظه ای شیرین برای آفریننده است اما حصول به همین نتیجه نیز ساختار و منش فکری لازم را از هنرمند طلب می کند چنان که هر نگاه شخصی و بی هویت از کالبد هنر را با عنوان هنر به مخاطب عرضه ندارد. برای بیان نمونه ای از انواع تصورات دورافتاده با نگره تجربه گرایی در هنر به مشاهدات اخیرم از گالری گردی های هنر تجسمی می پردازم.
در ادامه علاقمندی چند ساله ام برای بازدید از نمایشگاه های تجسمی چندی پیش از یک گالری دیدن کردم که یکی از آثار به نمایش درآمده در آن مربوط به گردآوری 100 آدامس جویده شده توسط افراد مختلف شهر بود که روی هم تلنبار شده و برای نمایش عموم عرضه شده بود و اتفاقا گرانترین قیمت اعلام شده در آن نمایشگاه را از آن خود کرده بود! به طور حتم خالق این عمل کار خود را در ادامه تجربه گرایی های عالم هنر دانسته و با خود فکر کرده که چنین پروژه ای می تواند عنوان خلاقیت به خود بگیرد! اما باید دانست که این گونه تصاویر نامناسب در دیدگاه عمومی هیچ نوع هم کیشی با هنر اصیل نخواهد داشت، چرا که ذات هنر همراه با زیبایی و ظرافت و روشنایی است و حتی مطرح کردن تنگناها هم باید همراه با نگاهی هنرمندانه و ظریف صورت گیرد.
حکایت فیلم هایی به ظاهر تجربی از جنس «پات» هم چنین است که همه فیلم معطوف به دوره گردی های سگی با نام پات بوده و مخاطب از دیدگاه این موجود که البته همراه با بازی ارزنده سگی با نام واقعی «دنی» است، به دل مشکلات مختلفی از حقوق تضییع شده زنان تا بی سرانجامی نسل جدید می پردازد. اما پرسش این جا است که ارزش و اهمیت سوژه و نوع نگاهی که در آن ادعای تجربه گرایی نقش بسته شده است، از چه طریقی محقق شده است.
فیلم «پات» در واقع برداشت آزاد نویسنده و کارگردان از داستان کوتاه «سگ ولگرد» صادق هدایت است که در آن هم شاهد پرسه گردی ها و فرجام وهمناک سگی با نام «پات» هستیم که البته نویسنده اصالتی اسکاتلندی برایش در نظر گرفته است. فیلم «پات» هم قصه سگی گمشده بوده که پس از مرگ صاحبش مورد آزار و اذیت مردم قرار بگیرد و انگار با اثری سفارشی توسط انجمن حمایت از حیوانات مواجه ایم! البته سگ بهانه ای است برای بیان دردهای جامعه و مردمانی که زندگی سگی دارند! همانطور که کاراکترهای فیلم «پات» شامل زنانی فقیر، زنانی بزهکار و حتی تن فروش و غیره بوده و جهان معلق شخصیت های داستانی فیلم نشانه ای از عناصر به یغما رفته اقشاری از این جامعه هستند.
از طرفی داستان «سگ ولگرد» هدایت و در ادامه فیلم «پات» در پی نمایش فضایی از جهان اگزیستانسیالیسم بوده و در واقع پرسه های سگ نمایه ای از اعتقاد اگزیستانسیالیسم بوده که اتفاقات را تابع شرایط بیرونی می داند و آواره بودن سگ ولگرد تعبیری از آوار نشسته در روح بشر می تواند باشد. با این وجود حتی به دور از مولفه های بازی سگی فیلم «پات» نمی توان مفاهیم قابل اشاره ای را از دل آن برای مخاطب به همراه آورد. ضمن این که ساختار فنی فیلم هم فاقد ساختار مشخصی بوده و نمی توان وحدت ارگانیکی میان انواع داستانک های فیلم یافت و از این رو تنها قاب هایی در فیلم منعکس می شود که نمی تواند جهانی گویا و هدفمند برای بیننده بیافریند. از این حیث جدا از مولفه های ارزنده سینمای مستقل به لحاظ تفکری و مالی نمی توان سینمای شخصی را به عنوان سینمای همگانی به مخاطب عرضه کرد و این موضوع درباره همه هنرها صدق می کند. از این حیث فردی موفق است که میان غرق شدن در سطحی نگری هنر ابزاری و فاصله ورزی هنر بی دغدغه به هنری پویا و قابل برای جامعه و خود دست یابد.
